مجتهدى كه فتوى داده و در اين فتوى به حق رسيده دو پاداش دارد يكى ثواب افتا و يكى ثواب اصابه ولى مجتهدى كه خطا كرده و به واقع نرسيده يك اجر دارد كه همان پاداش فتوى باشد باز هم ملاحظه مىكنيد كه اصابه و عدم اصابه با اينكه خارج از اختيار است مع‌ذلك سبب كم و زياد شدن ثواب مىباشد . شاهد چهارم : روايات مىگويد هرگاه مأمومين زيادتر باشند ثواب نماز امام جماعت هم افزون مىگردد درحالىكه زياد و كم شدن مأمومين در اختيار امام جماعت نيست ولى تأثير دارد در كم و زياد شدن ثواب ، اين‌ها چند نمونه بود نمونه‌هاى ديگرى هم دارد مبنى بر اينكه امر خارج از اختيار مؤثر باشد در عقاب يا ثواب و . . . از اين شواهد به اين نتيجه مىرسيم كه هيچ استبعادى ندارد كه عدم المصادفة در ما نحن فيه موجب عدم العقاب باشد بنابراين عقل و عقلا اين دو انسان را كه با قطع خود مخالفت كرده‌اند و يكى مصادف درآمده دون الآخر در اصل مذمت و توبيخ فاعلى مساوى مىدانند ولى در مذمت فعلى هرگز مساوى نيستند . مؤيّد مطلب : هركدام از ما كه به وجدان خود مراجعه كنيم خواهيم يافت كه وجدانا فرق است ميان كسى كه قطع او مصادف درآمده او را بيشتر مذمت مىكنيم و دو چرا دارد يكى اينكه چرا اين كار بد را كردى ؟ ديگر اينكه : چرا صفات زشت و پليد در تو جمع شده و نيّت بد دارى ؟ ولى آن را كه قطعش مصادف درنيامده كمتر مذمت مىكنيم و همين‌قدر مىگوئى چرا جرئت بر مولى دارى و روح طغيان در تو وجود دارد ؟ امّا نمىگوئيم چرا كار بدى كردى چون كارش مذموم نبوده اين حكم وجدان هم مؤيد آنست كه مصادف عند اللّه كيفر دارد ولى غير مصادف ندارد مگر اينكه كسى بگويد ميان مبغوضات عقلائيه با منكرات شرعيه فرق است و آن اينكه در عقلاء عالم حالت تشفى خاطر و